Filosofisch intermezzo - keuzes

Een terugkerend fenomeen waarmee menig persoon mee te maken krijgt in het leven - het concept van het maken van keuzes en de invloed hiervan op ons gedrag in het heden. Het is vreemd en in zekere zin zelfs contradictoir hoe wij ons leven reflecteren op de gemaakte keuzes uit het verleden.

Sinds vorige week zit ik wederom met een hoop gedachten in mijn hoofd, soms houden ze mij 's nachts wakker en soms raak ik er gewoon gefrustreerd van. Deze gedachten komen voort uit een mogelijke toekomst zoals ik die voor mijzelf zag, enkele jaren geleden. Het is bijzonder, eigenlijk is het bijna een wet des levens dat het leven nooit zal lopen zoals jij dat als individu had verwacht. De reden hiervan ligt naar mijns inzien in het concept van keuzes - de mogelijkheid om een zekere hoeveelheid aan invloed uit te oefenen op ons leven.
De ironie zit hem echter in het feit dat wij soms geen mogelijkheid hebben, dat de keuze die wij moeten maken in zekere zin opgelegd krijgen. Het klinkt vrij bizar en eigenlijk ontkom je dan niet aan een implementatie van een hogere macht in het concept van keuzes.

Wat houdt het eigenlijk in, een keuze maken? Hoe is het mogelijk dat sommige keuzes zo groot zijn waardoor de invloed op ons leven soms ontzagwekkend groter is dan wij hadden voorzien? Is het maken van een keuze niks meer dan het bepalen welke afslag op het pad des levens wordt betreden of houdt het maken van een keuze veel meer in?
Spijt is een essentieel gevoel om rekening te houden. Al vroeger hebben wij hiermee leren om te gaan, wanneer wij moesten kiezen tussen twee lekkernijen. Snoepje A zag er lekkerder uit dan snoepje B, dus dan wilde je snoepje A. Maar zodra je tot de ontdekking komt dat snoepje B lekkerder is dan snoepje A zal je spijt hebben dat je deze smaaksensatie altijd heb moeten missen.
Gelukkig zijn wij in staat om optimaal te relativeren als het aankomt op spijt, anders zouden wij nooit in staat zijn om keuzes te kunnen maken. Toch doen wij dit uiteindelijk met een achterliggende gedachte, zoals Aristoteles het verwoordde door uit te gaan van een teleologie in de natuur, een doelmatigheid.

Het is deze doelmatigheid dat zowel de drijvende kracht is achter de dynamiek als de ontzagwekkende implicaties van het maken van een keuze. Want wij denken een keuze te maken om een bepaald doel te bereiken, maar soms worden wij behoorlijk bedonderd door diezelfde keuze. Dan blijkt opeens dat wij toch niet zoveel inzicht hadden in die situatie en dat de gemaakte keuze de verkeerde was. En dan komt spijt om te hoek kijken, wat frusterend is dat toch!? Wat zou het leven toch makkelijk zijn als wij keuzes konden maken zonder spijt te ervaren.
Het is dankzij deze keuzes en de daarbijopvolgende gevoelens van spijt dat wij worden gevormd door onze ervaringen.
Het is de kunst om te differentiëren tussen deze ervaringen indien een situatie zich voordoet dat een mate van overeenkomsten bevat met een vorige situatie om uiteindelijk in de nieuwe situatie een keuze te maken dat secundair wordt bepaald door het ontstane of afwezige gevoel van spijt dat wel of niet is voortgekomen uit de vorige situatie.
Echter is het allemaal afhankelijk van de hoeveelheid overeenkomsten tussen de oude en de nieuwe situatie - pas bij een adequate hoeveelheid overeenkomsten zal de opgedane ervaring in de oude situatie voldoende waarde hebben bij het bepalen van het maken van de goede keuze. Zoals Kierkegaard het al zei: "de échte herhaling zoals wij dit ervaren bestaat niet".

En dat mijn vrienden maakt het concept van keuzes een net zo ingewikkeld als frusterend fenomeen, want die spijt zal altijd blijven hangen. Aldus besluiten wij met de uitspraak des levens: "Het enige dat ik weet, is dat ik niks weet" - Socrates.

Mensen, ik wens ieder een hele fijne avond toe!
Een dikke knuffel van jullie semi-filosoof, Halbe!

Een psychologisch intermezzo - een goed tijdstip

Een psychologisch intermezzo over het fenomeen van keuzes maken op een goed tijdstip geïnspireerd door Soren Kierkegaard.

Wij mensen zijn geneigd met het wachten op een zogenaamd "goed tijdstip", wanneer wij voor een moeilijke keuze staan. Waar komt dit fenomeen toch vandaan? Dat je als persoon een bepaalde keuze moet overdenken is begrijpelijk, maar wij mensen bestempelen dit als het zogenaamde "goed tijdstip". Wat houdt dit "goede tijdstip" eigenlijk in?

Eigenlijk is het heel simpel, op het moment dat wij dit "goede tijdstip" bereiken, dan zijn wij in staat om de desbetreffende keuze te maken. Of het nou gaat tussen keuze A of B, of tussen A,B,C,D of E maakt in dit geval niks uit, het gaat om de emotionele lading die een keuze met zich meebrengt.
Als eenmaal de keuze is gemaakt, dan blijven wij meestal bij de gemaakte keuze. Wij zien dit vaak als een zogenaamd "keuze-zonder-terugkeer".
Maar als we deze situatie met in het bijzonder het fenomeen "goed tijdstip" onder de loep nemen, dan is dit niks anders dan een schijnmechanisme die wij onszelf hebben opgeworpen!? Want wij "denken" dat wij de keuze hebben gemaakt - op basis van diverse proposities, maar vooral op basis van wijsheid (hierbij ga ik dus niet verder in op het filosofisch concept van wijsheid "an sich").

Wij hebben in ons hoofd het idee dat op het moment dat wij dit zogenaamde "goede tijdstip" hebben bereikt, dat wij dan d.m.v. wijsheid een keuze hebben kunnen maken door de diverse gevolgen van het maken van elke keuze te beredeneren en wat de zogenaamde voor - en nadelen zijn van het maken van de desbetreffende keuze.
De ironie is echter dat dit allemaal een schijnmechanisme is, want elke keer dat wij kiezen voor A verliezen wij de kans om keuze B te maken. Wij zullen altijd de spijt moeten meedragen van dit verlies - wij zullen nooit kunnen weten wat de gevolgen zouden zijn geweest als keuze B was gemaakt i.p.v. keuze A. Ons menselijke beredeneringsvermogen heeft nou eenmaal een maximumcapaciteit, eenmaal bereikt kunnen wij niks anders doen dan berusten in de gemaakte keuze. Dit zorgt voor de ervaring genaamd "smart" - het innerlijke lijden.

Er bestaat geen "goede tijdstip", want er is totaal geen sprake van enige goedheid in deze situatie evenmin als van enige slechtheid. Er is hoogstens sprake van een balans die uiteindelijk doorschiet in het maken van de desbetreffende keuze. Dat moment bestempelen wij als het "goede tijdstip", terwijl dit helemaal niet zo is.
Wij worden gesteld voor een keuze en door het maken van deze keuze(s) creeëren wij als het ware ons eigen pad des levens waarmee wij onze eigen existentie verifiëren via onze smart - via ons innerlijk lijden dat een tegengesteld effect zal bereiken in ons hoofd. En hierin bevindt zich de paradox - door het ervaren van smart proberen wij in de toekomst deze smart te ontwijken om aldoende ons geluk te bereiken.
Keuzes maken blijft verdomd moeilijk, ik ken verschillende mensen waaronder mijzelf die bijzonder veel moeite hebben met het maken van keuzes. Maar dat is nou eenmaal een onderdeel van de rit dat ons leven heet - is dat dan niet onze smart waard?

Mensen, ik wens ieder een hele fijne avond toe! Ik ga weer verder genieten van mijn boeken en een poging doen mijn verdriet een plekje te geven.
Een dikke knuffel van jullie semi-filosoof Halbe

Een filosofische analyse - keuzes, wijsheid en geluk

Geheel in lijn met mijn vorige blogs ga ik nu een stapje verder. Ik ga een poging doen om een analyse te maken van de invloed van onze emoties op onze keuzes en hoe in het verlengde hiervan uiteindelijk een vorm van geluk wordt bepaald.
Als persoon kom je terecht in een variatie aan situaties en de uitkomst hiervan bepaald in zekere zin het pad waarop je als persoon loopt. De ironie hiervan is dat je nooit zal (kunnen) weten wat het vervolg van dit pad inhoudt - voorspoed of tegenspoed.

Voorspoed laat je groeien als persoon - in rustig vaarwater maak je als persoon bewuste keuzes. Als persoon vorm je in weze zelf het pad dat jouw leven is. Een klein hobbeltje op de weg wordt met het grootste gemak overwonnen. Een grote heuvel kost iets meer tijd, maar juist door de extra inspanning is de overwinning hiervan van grotere waarde!
Tegenspoed laat je in weze ook groeien als persoon - maar de intensiteit waarmee dit gebeurd staat in schril contrast met die van voorspoed. Binnen korte tijd wordt je als persoon geconfrontreerd met de bittere realiteit van het leven. Keuzes die binnen een te kort tijdsbestek moeten worden gemaakt - waardoor de gemaakte keuze een keuze blijft zonder welbewust erover te hebben nagedacht. Wat is dan de meerwaarde van deze keuze? Wat maakt deze keuze zo complex ten opzichte van een keuze in tijden van voorspoed?

Is het niet gewoon dat het maken van keuzes moeilijk blijft? Of het nou een keuze is dat wordt gemaakt in voorspoed of tegenspoed, de gevolgen van de gemaakte keuzes zijn soms nou eenmaal niet te overzien.
Des te gruwelijker is de realiteit als blijkt dat de gemaakte keuze nog meer tegenspoed heeft gebracht, want tegenspoed impliceert niks anders dan een analogie naar "ongelukkig zijn". En dat betekent dat er sprake is van een scala aan negatieve emoties. Het gevolg is dat er daaropvolgend keuzes worden gemaakt die volledig binnen het kader van emoties liggen - buiten het rationele gedachtengoed en dus opnieuw geen welbewuste keuzes zijn.
Een welbewuste keuze impliceert niks meer dan dat er bewust is gedacht over de gevolgen van de gemaakte keuze - dat er door middel van wijsheid een keuze wordt gemaakt.

Maar kunnen wij als persoon wijsheid verkrijgen? Is wijsheid niet dezelfde metafysische substantie als geluk? Zo ja, dan betekent het evenmin als de oneindige zoektocht naar geluk dat de ultieme wijsheid nooit zal worden bereikt! En dat betekent dat er nooit volledig sprake zal kunnen zijn van een welbewuste keuze - want elke keuze die wij maken is beïnvloed door onze emoties en de huidige situatie waarin de desbetreffende keuze wordt gemaakt. Hieruit volgt dat elke keuze onbewust toch welbewust is, maar dat de énige variatie de inkleuring is van emoties. En zijn emoties niet hetgeen die ons de ervaring geven van het leven?
Uiteindelijk zullen wij dus moeten kiezen tussen hetgeen wat onze emoties (cq. hart) ons ingeeft en hetgeen ons verstand ingeeft. Maar wat is nou de weg naar geluk? Is dat hetgeen ons hart ons ingeeft of toch ons rationele gedachtengoed?

Als wij luisteren naar ons hart, dan zullen wij wellicht geluk vinden. Maar soms kan ons hart niet worden vertrouwd, soms zien wij de dingen niet zoals ze daadwerkelijk zijn. En dat zijn de momenten waarop wij moeten luisteren naar ons verstand. Ik denk dat de weg naar geluk een balans is tussen het maken van de keuze zoals deze wordt gegeven door ons hart en het maken van de keuze zoals deze wordt gegeven door ons verstand. Aldus besluiten wij met een uitspraak van Friedrich Nietzsche: zijn wij niet uiteindelijk allemaal - gelukzoekers in het leven?

Mensen, ik wens ieder een hele fijne dag toe! Het is weer een nieuwe week met nieuwe kansen. Grijp deze kansen ten volste, want je weet nooit wanneer de kans zich opnieuw zal voordoen.
Een dikke knuffel van jullie semi-filosoof, Halbe!